“ข้าวเกรียบเตา” ขนมอินดี้ของดีเมืองแพร่ ขนมหายากที่อยากบอกต่อ

พามารู้จักขนมของ จ.แพร่ เตาบ้านนาคูหา ตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมือง ห่างจากตัวเมืองแพร่ประมาณ 20  กิโลเมตร เป็นหมู่บ้านท่ามกลางภูเขา ติดอันดับ 1ใน 7 จังหวัดในประเทศไทยที่มีอากาศและโอโซนที่ดีที่สุด และเป็นสถานที่ตั้งของพุทธอุทยานหุบผาสวรรค์หรือวัดพระธาตุอินทร์แขวนอันศักดิ์สิทธิ์และเป็นที่เคารพนับถือของชาวจังหวัดแพร่

วัตถุดิบหลักที่นำมาทำขนมชนิดนี้ คือ “เตา” แต่ไม่ใช่เตาที่ใช้ประกอบอาหารอย่างที่เข้าใจกัน แต่เป็นสาหร่ายชนิดหนึ่ง ซึ่งจะเติบโตและอุดมสมบูรณ์มากในพื้นที่แห่งนี้

“เตา” ที่นำมาทำขนมนี้ก็คือ “สาหร่ายสีเขียว” ซึ่งจะมีในภาคเหนือและภาคตะวันออก คนที่นี่จะเรียกว่า “เตา” หรือ “เทา” ส่วนในบางพื้นที่จะเรียกว่า “เทาน้ำ” เป็นพืชตระกูลสาหร่ายที่มีลำต้นเป็นเส้นตรงยาว จะมีสีเขียว ผิวสัมผัสลื่น ซึ่งเตาจะอาศัยอยู่ในน้ำสะอาด มีคุณค่าทางโภชนาการสูง โดยเฉพาะธาตุเหล็ก ที่สูงถึง 33.9% และยังอุดมไปด้วยสารต่อต้านอนุมูลอิสระอีกด้วย

“บ้านนาคูหา” แหล่งเพาะเลี้ยงเตาแบบธรรมชาติ

ด้วยความเป็นธรรมชาติที่ติดอันดับของที่นี่ จึงทำให้เกิดแหล่งเพาะเลี้ยงเตาแบบธรรมชาติ ซึ่งจะมีสายน้ำจากบนภูเขา ที่เป็นน้ำสะอาดไหลลงสู่แหล่งน้ำที่เต็มไปด้วยเตา และน้ำนี้จะไหลต่อไปยังน้ำตก จึงทำให้เกิดสาหร่ายชนิดนี้มากมายจนสามารถนำมาทำขนมขึ้นชื่อของที่นี่ นั่นก็คือ “ข้าวเกรียบเตา”

ข้าวเกรียบเตา ทำมาจากเตาหรือสาหร่ายน้ำจืด ซึ่งปัจจุบันชาวบ้านนำมาเพาะเลี้ยงไว้ในบ่อน้ำสะอาด จึงเป็นแห่งเดียวในประเทศไทย ที่เลี้ยงเตาขายเป็นอาชีพเสริม โดยมีอาชีพหลักคือการทำเมี่ยง สำหรับขั้นตอนการทำขนมชนิดนี้เริ่มจากนำเตามาล้างให้สะอาด จากนั้นใช้แป้งผสมให้เข้ากันจนเกิดเป็นสีเขียวธรรมชาติของเตา จากนั้นทำให้เป็นแท่งยาว ด้วยการปั้น ใช้ใบตองห่อแล้วนำมาทำให้สุกด้วยการนึ่ง แล้วนำเข้าตู้เย็นจนกลายเป็นก้อนแข็ง  เพื่อนำมาหั่นให้เป็นชิ้น ขั้นตอนต่อไปจะนำไปวางตากแดดจนแห้ง จากนั้นจึงนำมาทอดให้กรอบในน้ำมัน ก็จะได้ข้าวเกรียบเตาที่อร่อย หากทำขายก็จะนำมาบรรจุลงถุง เพื่อวางขายในร้านค้าภายในหมู่บ้าน ซึ่งปัจจุบันนี้ขายดีกว่าสินค้าชนิดอื่น จนทำให้บางครอบครัวในหมู่บ้านเลิกทำเมี่ยงแล้วหันมาทำข้าวเกรียบเตาขายสร้างรายได้เป็นอย่างดี ทำให้มีรายได้เข้าสู่หมู่บ้านและชุมชน ยิ่งถ้าเป็นช่วงเทศกาล จะมีนักท่องเที่ยวมาไหว้พระที่วัดพระธาตุอินทร์แขวน ส่งผลให้ข้าวเกรียบเตาขายดี โดยส่วนใหญ่จะซื้อไปรับประทานเองหรือเป็นของฝาก รสชาติที่แตกต่างจากข้าวเกรียบทั่วไป

ด้วยรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ มีความกรุบกรอบ และกลิ่นหอมชวนรับประทาน ส่วนรสชาติจะเค็มนิด ๆ กำลังพอดี จึงทำให้ข้าวเกรียบเตา จากบ้านนาคูหา เป็นของดีเมืองแพร่ที่ได้ทานแล้วรับรองจะติดใจ